Stari grad Srebrenik: Dom bosanskih banova i kraljeva

Stari grad Srebrenik FOTO: VELIJA HASANBEGOVIĆ

Stari grad Srebrenik je tvrđava koja se nalazi iznad istoimenog grada, sjeverno od Tuzle, na prostoru nekadašnje župe Usora koja je tokom srednjeg vijeka bila poprište stalnih sukoba Bosne i Ugarske, a od 15. vijeka i Osmanskog carstva. Smještena je na usamljenoj kamenoj stijeni i jedini način ulaska u nju je drveni most koji preko provalije povezuje samu stijenu s ostatkom uzvisine, što je čini neosvojivom na juriš.

Tvrđava je sastavljena od tri povezana dijela s četiri kule i manjim dvorcem. Debljina zidova bedema, koji su glavni odbrambeni omotač grada i vanjskih dijelova kule, iznosi jedan i po metar, a na vrhu je glavna, odnosno najjača kula u tvrđavi.

Različiti zapisi

Odavde je 15. februara 1333. godine ban Stjepan II Kotromanić, stric Tvrtka I Kotromanića, prvog kralja srednjovjekovne Bosne, bosančicom pisao povelju Dubrovčanima kojom se, radi određenih ustupaka, odriče Stona i Pelješca. Iako prvi pisani dokumenti o drevnom Srebreniku datiraju od prije 683. godine, grad je sagrađen i prije toga, samo se ne zna pouzdan datum gradnje.

Ovo je svima bilo interesantno mjesto i mnogi su ga nastojali osvojiti. Godine 1464. Ugari prodiru u sjeveroistočnu Bosnu i formiraju Srebreničku banovinu. Što se tiče zauzimanja Srebrenika od Osmanlija, spominju se dvije verzije, a prema jednoj, Srebrenik je s Teočakom osvojen 1512. godine, dok se prema drugoj to desilo devet godina poslije.

Uz ovu tvrđavu vežu se brojna historijska i narodna predanja, pa je tako zanimljiva priča o osmanlijskom zauzimanju Srebrenika. I ovdje postoje različiti zapisi i kazivanja, te se u jednoj verziji spominje da su se uz vanjske zidine osmanski vojnici ljestvama popeli do kule, a u drugoj da je osmanska vojska bila brojnija i nadmoćnija, ali su branioci Srebrenika bili mudriji.

Oni su konje potkovali naopako i tokom noći su tiho napustili grad, tako da su tragovi kretanja ukazivali na dolazak, pa su protivnici mislili da im je stiglo pojačanje i dugo se nisu usuđivali napasti.

Državni pečat

Kada su Osmanlije zauzele Stari grad, u njemu su držali manju posadu, od 50-ak vojnika, jer je zbog ratnih zbivanja i pomicanja granica grad izgubio stratešku važnost. Tokom 18. vijeka grad Srebrenik je ponovno postao strateški značajan, kada je u dva navrata i obnavljan. Konačno je napušten iza 1835. godine.

Stari grad je podignut na stijeni koja se izdiže iznad okolnih naselja u visini od oko 50 do 70 metara. Visinska razlika između najniže i najviše tačke na kojoj se nalazi  kula je oko 13 metara. Za tvrđavu u Srebreniku veže se i jedan važan historijski događaj, kada je na prostore srednjovjekovne Bosne krenuo ugarski kralj Lajoš.

On je ovdje doživio jedan težak poraz i ono što je vrlo specifično je to da je tom prilikom, ne zna se da li je bilo u bijegu ili nekim drugim okolnostima, izgubljen ugarski državni pečat.