Baščaršija, historijski i turistički centar Sarajeva

Osmansko doba počinje osnivanjem Sarajeva 1461. godine od prvog bosnaskog namjesnika Isa-beg Ishakovića koji je prvi počeo s planskom gradnjom. Izgradio je Carevu džamiju, potom tekiju, prenoćište, te upravno sjedište i dvor za stanovanje koje naziva Saraj, po čemu je Sarajevo i dobilo ime. Na Baščaršiji gradi han Kolobaru oko kojeg se otvara mnoštvo dućana, što je u to doba činilo privrednu osnovu razvoja grada.

U 16. vijeku, uzvodno od sela Brodac, gdje je i nastalo Sarajevo, izgrađena je Kozija ćuprija do koje od današnjeg lokaliteta Benbaše laganom šetnjom uz rijeku ulicom Dariva možete doći za oko pola sata. Svoj pečat na ovaj period zauvijek je stavio i Gazi Husrev beg, trostruki bosanski namjesnik i graditelj.

Graditeljske cjeline

On je na desnoj obali Miljacke, vlastitim novcem, 1530. godine izgradio najmonumentalniji objekat osmansko-islamskog graditeljstva i najveći sakralni objekat islamske arhitekture u ovom dijelu svijeta, Gazi Husrev-begovu džamiju.

Begova džamija, zajedno s mektebom, abdesthanom, dva oktogonalna turbeta, haremom i zgradom muvekithane središnji je i najveći kompleks čaršije i značajno je uticao na sve graditeljske aktivnosti u gradu. Uz džamiju je izgrađena i Sahat kula visoka oko 30 metara. Po ugledu na carigradske medrese, nasuprot džamiji, 1537. godine Gazi Husrev beg je dao izgraditi i medresu s bibliotekom.

Inače, tokom 15. i 16. vijeka u Sarajevu je izgrađeno više od 100 džamija od kojih se pored Begove posebno ističu Alipašina i džamija Ferhadija. Sarajevo je u to doba, kao i mnogi gradovi na Levantu, bilo podijeljeno na čaršiju – trgovački dio i od čaršije udaljene mirne stambene zone – mahale koje su građene po okolnim padinama, od centra prema periferiji.

U mahali se stanuje, u čaršiji posluje. Trgovačko središte grada je Baščaršija. Tu je smješteno oko 1.000 dućana. Ulice u čaršiji nosile su imena zanata – Kazazi, Kujundžiluk, Kazandžiluk, Halači, Telali, Kovači, Sarači, Bazerdžani i Aščiluk, dok su ulice stambenih dijelova grada imale nazive Behar, Cvijetna, Karanfil mahala, Pod trešnjom, Višnjik, Podhrastovi, Sedam šuma.

Ukoliko želite na pravi način doživjeti Baščaršiju ne biste smjeli propustiti šetnju ulicom Bravadžiluk. U okviru Kovačke (Hadadan) čaršije, koja je formirana u 16. vijeku, vremenom su se pojedini majstori specijalizirali za izradu brava i katanaca, pa je ova ulica tako i dobila ime. Međutim, danas Bravadžiluk predstavlja gastronomski raj na Baščaršiji, jer se upravo u ovoj ulici nalaze neke od najčuvenijih sarajevskih ćevabdžinica, buregdžinica i aščinica.

Sarajevo je poznato i po velikom broju javnih česmi, šadrvana i sebilja što su grad snabdijevale vodom i činile ga ljepšim. Sarajevo je imalo vodovod već sredinom 15. vijeka čime se, u to doba, nije moglo pohvaliti puno evropskih gradova.

Eugen Savojski

Baščaršija je u to doba imala otprilike 12.000 trgovačkih i zanatskih dućana. Godine 1640. u Sarajevu je bio zemljotres, a 1644. i 1656. godine nekoliko požara. Ipak, čuveni putopisac Evlija Čelebija je 1660. godine napisao: “U čaršiji ima u svemu hiljadu i osamdeset dućana koji su uzor ljepote. Sama čaršija je veoma privlačna i izgrađena po planu“. Međutim, 1697. godine dogodila se provala Eugena Savojskog, koji je zapalio i opustošio cijeli grad.

Tradicija gradnje dobrotvornih gradskih fontana – sebilja u islamskoj tradiciji stara je 13. vijekova. Današnji baščaršijski Sebilj je jedini objekat takve vrste, iako u zapisima čuvenog hroničara Sarajeva, Mula Mustafe Bašeskije možemo pročitati da je svojevremeno bilo i više od 100 javnih česmi i sebilja. U neposrednoj blizini Begove džamije nalazi se i Stara pravoslavna crkva. Iako nije utvrđeno kad je tačno podignuta zna se da je ona jedan od najstarijih sakralnih spomenika Sarajeva.

Do 19. vijeka, područje grada Sarajeva se ne širi. S austrougarskom okupacijom 1878. godine, strani arhitekti su htjeli Sarajevo pretvoriti u moderni evropski grad. Pomogao im je veliki požar koji je uništio stari grad osim dijela koji je i dan danas tu. Tako nastaje današnja poznata granica između Baščaršije i ulice Ferhadije.

Pred Drugi svjetski rat su u Kazazima ostala samo dva dućana sa tri kazaza, a nekada ih je bilo 600. Oslobođenjem Sarajeva 1945. godine, novi gradski narodni odbor je donio odluku da se Baščaršija postepeno ruši, smatrajući da stari trgovački centar nema ulogu u modernom gradu. Ipak, Baščaršija je sve preživjela i postala kulturni, historijski i turistički centar Saraeva i Bosne i Hercegovine.

Komentari