Sarajevo, grad gdje se u jednom koraku susreću Istok i Zapad obiluje detaljima koji svjedoče o njegovoj bogatoj, višestoljetnoj prošlosti. Gotovo da nema ćoška grada koji po nečemu nije poseban. U ovom tekstu vratit ćemo se stoljeće unazad, u vrijeme austrougarske uprave, i govoriti o figuralnim arhitektonskim dekoracijama koje dominiraju na zgradama nastalih u tom periodu.
U novim političkim i društvenim okolnostima, gdje su na promjene u zemlji utjecali i modernizacijski procesi te prihvatanje zapadnjačke kulture življenja, figuracija realizirana u skulpturalnoj formi dobila je na značaju i široj primjeni, a odnosi se na prikaze svetačkih i mitoloških figura, alegorija i personifikacija, muza, atlanata, keruba, narodnih tipova. Najčešće su realizirani u vidu statua i reljefa.
– Tokom austrougarskog perioda u Bosni i Hercegovini (1878–1918), Sarajevo je doživjelo veliku urbanu transformaciju. Postalo je moderni gradski centar izgrađen u stilovima historicizma, secesije i eklekticizma. Fasade zgrada iz tog doba bogato su ukrašene reljefima, ornamentalnim detaljima, skulpturalnim elementima i simboličkim motivima, koji su dio kulturno-historijskog naslijeđa grada – kaže Adis Lukač, akademski kipar, za Visit BiH.
Prema njegovim riječima, austrougarski arhitekti su kombinirali evropske stilove (neorenesansu, neogotiku, secesiju/Art Nouveau) s lokalnim motivima i “bosanskim slogom”.
-Na fasadama se javljaju reljefi u kamenu i malteru, floralni i geometrijski ornament, figurativne skulpture i simboli koji upotpunjuju arhitekturu objekata i naglašavaju njihovu funkciju ili prestiž. Kao kipar vjerojatno češće posmatram fasade i uživam u ljepoti tih reljefnih formi i smatram da predstavljaju bitnu kariku lične karte našeg šehera – kaže Lukač.
Osim što doprinose estetskom uobličenju građevina, figuralni prizori su nositelji i različitih značenja – osnovna funkcija im je iskazati namjenu zdanja, ali i afirmirati univerzalne i građanske vrijednosti, vjerske, te nacionalne identitete. Riječ je o jedinstvenim draguljima na čijoj su realizaciji djelovali neki od najistaknutijih kipara, te kiparskih ateljea tog vremena.
Figuralna arhitektonska dekoracija oblikovana je prema umjetničkim tokovima i idejama s ishodištem u Beču kao prijestolnici Habsburške Monarhije.
Naprimjer, reprezentativna palata Ješue i Mojce Saloma u Titovoj ulici, jedna je od najljepših zgrada u gradu, a njena posebnost ogleda se u figurama koje krase donji dio fasade. Svih osam figura rađeno je u prirodnoj veličini čovjeka, a predstavljaju parove u narodnim nošnjama jevrejskog, hrvatskog, srpskog i bošnjačkog naroda. Fasada je dodatno ukrašena florom i faunom, od kojih najviše pažnje skreću figure pauna.
Istovremeno, figuralni prikazi dobili su na značaju jer su mogli svjedočiti i o materijalnom statusu, te kulturnom identitetu svojih naručitelja. Sljedeći put kada budete šetali Sarajevom podignite glavu i divite se ovim umjetničkim biserima koji krase bh. prijestolnicu.
